Grote gezondheidsverschillen tussen groepen volwassenen

Driekwart van de volwassenen ervaart hun gezondheid als (zeer) goed. Dat bleek eerder al uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024. Verdiepend onderzoek, waarbij dezelfde volwassenen van 18 jaar en ouder ingedeeld zijn in zes gezondheidsgroepen, maakt duidelijk dat er grote gezondheidsverschillen zijn tussen groepen volwassenen. De uitkomsten laten zien welke groepen volwassenen extra aandacht nodig hebben en wat kan helpen om gerichter de gezondheid te verbeteren. Hierbij zijn factoren zoals moeite met rondkomen, gebrek aan sociale steun, beperkte deelname aan werk of onderwijs en fysieke leefomgeving belangrijk. Dit zijn factoren die niet uitsluitend tot het beleidsterrein van de publieke gezondheid behoren. Samenwerken met andere beleidsterreinen, zoals onderwijs en sociale zaken, is dan ook essentieel om gezondheidsverschillen te verkleinen. De resultaten en adviezen staan beschreven in een rapportage.

Gezondheidsgroepen
In dit onderzoek is gekeken naar gezondheid in brede zin en niet naar afzonderlijke factoren. Op basis van uitkomsten van lichamelijke en mentale gezondheid, persoonskenmerken, de leefomgeving en de sociaal-economische positie zijn zes gezondheidsgroepen bepaald. Elke groep heeft een bepaald gezondheidsprofiel op basis van hoe ze gemiddeld scoren op de hier boven genoemde uitkomsten van gezondheid. Er zijn vier groepen bepaald met een relatief gunstig gezondheidsprofiel, ofwel relatief gunstige gezondheidsuitkomsten. En twee groepen met een relatief ongunstig gezondheidsprofiel. In deze laatste twee groepen zien we een combinatie van meerdere ongezonde aspecten.

Bijna driekwart van de volwassenen valt binnen een van de vier gunstigere gezondheidsgroepen. In deze relatief gunstige groepen ervaren meer dan negen op de tien volwassenen de gezondheid als (zeer) goed. In de twee groepen met een relatief ongunstig gezondheidsprofiel is dit slechts één op de tien. De gunstigere gezondheidsgroepen hebben ieder wel hun eigen aspecten van ongezondheid (bewegen, middelengebruik of mentale gezondheid).

Werk/studie, inkomen en fysieke leefomgeving zijn voorspellend voor het gezondheidsprofiel
Om inzicht te krijgen in factoren die samenhangen met de indeling in gezondheidsgroepen, ofwel het hebben van een bepaald gezondheidsprofiel, is gekeken naar achtergrondkenmerken en andere factoren die gezondheid kunnen beïnvloeden.

Uit de analyses blijkt dat bepaalde factoren die gezondheid kunnen beïnvloeden, voorspellend zijn voor de indeling in een bepaalde gezondheidsgroep. Belangrijke factoren die samenhangen met de indeling in een groep anders dan de meest gunstige groep zijn gebrek aan sociale steun en enige tot grote moeite met rondkomen. Daarnaast hangen ook de volgende factoren in meer of mindere mate samen: opleidingsniveau anders dan hbo of wo, geen vrijwilligerswerk verrichten en geen betaald werk hebben of een opleiding volgen. Verder hangen ook factoren met betrekking tot de leefomgeving (zoals ontevredenheid met de woonomgeving) samen met indeling in de meest ongunstige groep. Met andere woorden: deze factoren hangen samen met het hebben van een minder gunstige gezondheid in brede zin.

Belang van preventie
Hoewel het merendeel van de bevolking een relatief gunstig gezondheidsprofiel heeft, is er een aanzienlijk aandeel met een ongunstig profiel. Preventie en gerichte interventies zijn nodig om de gezondheid van deze groep te verbeteren en gezondheidsverschillen te verkleinen. De factoren die samenhangen met een ongunstiger gezondheidsprofiel, zijn niet per definitie factoren die alleen tot het beleidsterrein van de publieke gezondheid horen. Samenwerken met andere beleidsterreinen, zoals onderwijs en sociale zaken, aan gezondheid is belangrijk om gezondheidsverschillen te verkleinen.

Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024
De Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen werd uitgevoerd in het najaar van 2024. Alle GGD’en en de gemeente Utrecht deden mee. Ook het RIVM, het CBS en GGD GHOR Nederland werkten mee. Bijna een half miljoen mensen in Nederland van 18 jaar en ouder vulden een vragenlijst in over hun gezondheid, welzijn, leefstijl en leefomgeving met als doel het ontwikkelen van beleid.

Een gedeelte van de resultaten van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024 wordt gebruikt om de langetermijngevolgen van de coronaperiode in kaart te brengen. Daarmee is dit rapport onderdeel van de Integrale Gezondheidsmonitor COVID-19. Hierbij wordt samengewerkt met de GGD’en, GGD GHOR Nederland, het RIVM, het Nivel en ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum; samen het Netwerk GOR. ZonMw is opdrachtgever namens het ministerie van VWS.