Van losse initiatieven naar een lerende beweging

In het Landelijk Leernetwerk Preventie en Gezondheidsbevordering komen professionals samen om kennis en ervaringen te delen en uit te wisselen. Zo werken zij samen aan oplossingen voor vraagstukken met betrekking tot de thema’s van de leernetwerken, gebaseerd op de ketenaanpakken zoals beschreven in het Gezond en Actief leven Akkoord (GALA). Daarnaast is er een leernetwerk waarin overstijgende en doorsnijdende thema’s aan bod komen, het overkoepelend leernetwerk. In een zevenluik komt elk leernetwerk terug met zijn eigen uitdagingen en doorbraken.

Hoe het overkoepelend leernetwerk groeit in ambitie en wint aan betekenis

Wat begon als een plek om ervaringen uit te wisselen tussen zes ketenaanpakken, groeide uit tot een landelijk overkoepelend netwerk. Dit leernetwerk besteedt aandacht aan de oorsprong van gezondheidsproblemen, de keuzes die daarbij horen en de landelijke beweging naar preventie. Carla: ‘Het aantal deelnemers is in een jaar verdubbeld.’

‘Bij de voorlopers van dit overkoepelende leernetwerk lag de nadruk op kennisuitwisseling,’ vertelt Carla Klomp, medetrekker van het leernetwerk en senior adviseur bij GGD GHOR Nederland. ‘Maar al snel gaven deelnemers aan dat ze niet alleen willen delen, maar ook samen ontwikkelen.’ Het overkoepelend leernetwerk is de paraplu boven zes inhoudelijke leernetwerken en bedoeld om de overstijgende thema’s op te pakken. Het gaat om de leernetwerken Valpreventie, Overgewicht volwassenen, Overgewicht kinderen, Kansrijke start, Sociaal verwijzen en Sociaal Economische gezondheidsverschillen. Deze leernetwerken vogelen uit hoe een ketenaanpak het beste kan werken voor hun eigen thema en wat ervoor nodig is. Carla: ‘Maar we zagen ook dat er veel dwarsverbanden zijn, vraagstukken die overal terugkomen. Denk aan monitoring van resultaten, het bereiken van de doelgroep…’ ‘… en de rol van de GGD’, vult Lotte Veul aan. Lotte is eveneens trekker van het Overkoepelende Leernetwerk en daarnaast strategisch medisch adviseur bij de GGD regio Utrecht.

Beweging van symptoom naar oorsprong

Lotte vervolgt: ‘Nadenken over ketenaanpakken begon gezamenlijk, maar gaandeweg bleek er behoefte aan verdieping per thema. Zodoende ontstonden de aparte leernetwerken per thema’, schetst ze de geschiedenis. Carla: ‘Het overkoepelend leernetwerk doorsnijdt de leernetwerken. De mensen in de leernetwerken vormen samen puzzelstukjes in een grote beweging.’

Die beweging loopt van symptoombestrijding naar de oorsprong van problemen aanpakken. Een denkwijze die metaforisch is weergegeven in een dialoogplaat. Lotte: ‘Daarop zie je een boom waarmee duidelijk wordt dat professionals vaak de kruin aan het snoeien zijn of de takken aan het stutten, terwijl de wortels en grond aandacht nodig hebben. Oftewel: je kunt iemand met een hoge bloeddruk behandelen met medicatie — een onmisbaar onderdeel van goede zorg —, maar duurzame gezondheid vraagt ook aandacht voor de onderliggende oorzaken, zoals stressfactoren of omstandigheden die het medische probleem in stand houden.’ Onlangs liet ze de plaat aan een bioloog en aan een gedragswetenschapper zien. ‘Zij snapten meteen dat zij dit vanuit hun eigen werk ook geneigd zijn te doen.’

Vooruit denken

Aandacht voor preventie in brede zin is geen gemakkelijke opgave in een veld dat in beweging is. Lotte: ‘De context verandert constant. Toen we vorig jaar startten met het leernetwerk, bestond AZWA (het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord, red.) nog niet, de regionale preventie-infrastructuur was nog niet gedefinieerd door de landelijke partijen en de nota Gezondheid was nog niet geschreven. Telkens moet je vooruitdenken, om niet reactief te werken, maar proactief te onderzoeken.’ Carla beaamt: ‘De dynamiek is enorm en de ontwikkelingen gaan zo snel, dat het moeilijk is voor mensen om de actuele stand van zaken bij te houden.’

Signalen ophalen en terugbrengen

Die veranderingen betekenen ook iets voor hoe het leernetwerk samenwerkt. ‘We zijn echt lerend als netwerk,’ zegt Lotte. ‘Er is niet één juiste manier van onderzoeken met elkaar, het is niet in beton gegoten.’ Carla: ‘Dat is best spannend, omdat je houvast wilt. Maar deze fase vraagt niet om focus op het ontwikkelen van concrete producten, waartoe ik ook geneigd ben. Resultaten zitten ook in dat je met elkaar richting bepaalt en bespreekt waar de rol van de GGD’en ligt.’

‘We merken dat we de input van de trekkers van de verschillende leernetwerken nodig hebben om de vertaalslag te maken,’ zegt Lotte. ‘Daarom werken we nu met een klankbordgroep en subgroepen die thema’s uitdiepen.’ De subgroepen denken samen verder over de thema’s samenwerking tussen publiek, sociaal en medisch domein; de rol van de GGD in de toekomst, het bereiken van specifieke doelgroepen en samenwerking vanuit landelijk naar regionaal en lokaal – en terug. ‘Dat je signalen ophaalt, deelt en weer terugbrengt’, vat Lotte samen.

Groeiende groep

De gezamenlijke bijeenkomst is daarom ook zo opgebouwd: met een plenair deel, vervolgens gaan deelnemers een aantal uren met het eigen leernetwerk aan de slag en aan het einde komen de trekkers van alle leernetwerken samen om te kijken waar overkoepelende vragen en ontwikkelingen liggen.

Trots zijn de trekkers op de groeiende groep deelnemers – van 90 is de groep uitgegroeid tot 160 deelnemers in een jaar tijd. Lotte: ‘Bijzonder, dat iedereen maakt tijd vrij, ondanks de volle agenda’s.’ ‘De deelnemers, voornamelijk strategisch adviseurs, weten elkaar te vinden en dat is enorm waardevol’, vindt Carla. ‘Het borrelt en bruist. Daarnaast zijn ook de VNG, het RIVM, ministerie van VWS en kennisinstituten betrokken.’

Kansen in verbreden

Voor beiden is het ook persoonlijk een leerproces. ‘Ik heb geleerd dat je niet alles kunt sturen,’ zegt Carla. ‘Het netwerk heeft een eigen dynamiek. Daar moet je in meebewegen.’ Lotte: ‘En dat het bouwen van zo’n netwerk tijd kost. Er is veel animo voor een vervolg en het overkoepelend leernetwerk ziet kansen voor vervolgfinanciering. Een andere wens is het verbreden van de thema’s voor ketenaanpakken. ‘Denk aan mentale gezondheid of roken. Want mensen passen niet in hokjes en hebben niet één vraag over één levensthema. Een integrale blik is dus nodig,’ besluit Carla.