Jeugdgezondheidszorg

De organisatie van de Jeugdgezondheidszorg 

In Nederland zijn de gemeenten verantwoordelijk voor de jeugdgezondheidszorg (JGZ). Het wisselt per gemeente bij welke organisatie de JGZ is ondergebracht: veelal is dit een GGD of een Centrum voor Jeugd en Gezin (CJG). Gemeenten zorgen ervoor dat de JGZ goed aansluit op het jeugdbeleid.

In Nederland voeren 38 organisaties JGZ-taken uit, waarvan 22 GGD’en (lees hier meer). Voor een effectieve publieke gezondheid is een integrale aanpak gericht op de jeugd nodig: zowel binnen de GGD’en als met de partners daarbuiten.

Klik hier om naar de startpagina van het thema Jeugd te gaan

GGD’en in actie voor een gezonde jeugd  

Voor de komende jaren zet GGD GHOR Nederland zich samen met de GGD’en in voor de volgende speerpunten: 

Terugdringen gezondheidsachterstanden

GGD’en zetten zich actief in om gezondheidsachterstanden bij jeugdigen in Nederland aan te pakken. Daarbij hebben de GGD’en aandacht voor de fysieke én sociale omgeving waarin kinderen en jongeren opgroeien. Met het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) en de Hervormingsagenda Jeugd hebben we onze ambities gesteld op het gebied van gezondheid en welbevinden. Samen met gemeenten en zorgverzekeraars bouwen GGD’en aan een gerichte lokale en regionale aanpak van (collectieve) preventie, gezondheidsbevordering en verstevigen van de pedagogische en sociale basis. Programma’s zoals Kansrijke Start, Aanpak overgewicht kinderen en het versterken van de mentale gezondheid horen daarbij. Maar ook samenwerking met de kinderopvang en het onderwijs zijn hiervoor noodzakelijk.  

Verhogen vaccinatiegraad

We vinden een goede start voor ieder kind essentieel. Het Rijksvaccinatieprogramma draagt hieraan bij. Dit programma van de Rijksoverheid biedt de vaccinaties aan die kinderen beschermen tegen ernstige infectieziekten. GGD’en streven ernaar de vaccinatiegraad bij jeugdigen te verhogen. Educatieve programma’s en campagnes informeren ouders en jeugdigen over de voordelen en veiligheid van vaccinatie, terwijl specifieke inspanningen worden geleverd om moeilijk bereikbare doelgroepen te betrekken. Ook het luisteren naar en serieus nemen van bezwaren zijn hierbij van belang.  

Toekomstbestendig jeugdstelsel

Met oog op de groeiende zorgvraag en het tekort aan arbeidskrachten in de zorg, streven GGD’en naar een verschuiving van zorg naar welzijn & gezondheid. Preventie, gezondheidsachterstanden terugdringen en inclusieve zorg zijn hierbij leidend. Samen met partners wordt gewerkt aan een laagdrempelige publieke en preventieve infrastructuur, waar dagelijkse contacten en samenwerking met verschillende netwerken centraal staan. Daarmee sluiten GGD’en ook aan bij de ambities van de Hervormingsagenda Jeugd.  

Digitalisering en data gedreven werken

GGD’en investeren in digitalisering en data gedreven werken. Het verzamelen, analyseren en delen van relevante data biedt diepgaand inzicht in de gezondheidsbehoeften van de jeugd. Hierdoor kunnen trends worden geïdentificeerd, gerichte interventies worden ontwikkeld en de impact van programma’s worden gemeten. Een gezamenlijke i-strategie met partners en een focus op jeugdigenparticipatie en ouderparticipatie spelen een cruciale rol. 

Toekomstbestendig werken

De GGD’en staan voor de uitdaging van arbeidsmarktkrapte en streven naar een toekomstbestendige JGZ. Dit omvat het inzetten van digitalisering, flexibilisering, taakherschikking, en strategische samenwerkingen binnen en buiten de GGD’en. Ondanks arbeidsmarktdruk wordt gestreefd naar effectieve zorg door optimalisatie van processen en de ontwikkeling van data gedreven professionals. Een doordacht arbeidsmarktbeleid is hierbij essentieel. 

Klik hier om naar de startpagina van het thema Jeugd te gaan

Veelgestelde vragen over privacy en gezondheidsonderzoeken op school

In Nederland hebben alle kinderen en jongeren recht op jeugdgezondheidszorg (JGZ). De JGZ wordt uitgevoerd door de GGD of een JGZ-organisatie. De GGD en de JGZ-organisatie voeren zogeheten preventieve gezondheidsonderzoeken uit. Daarnaast heeft de GGD ook de taak om de gezondheid van jongeren op groepsniveau in kaart te brengen. Dit doet de GGD door de Gezondheidsmonitor Jeugd uit te voeren.

De preventieve gezondheidsonderzoeken en de Gezondheidsmonitor Jeugd worden vaak afgenomen op school, omdat kinderen en jongeren daar samenkomen. De GGD en de JGZ-organisatie werken dan ook vaak samen met de school om deze onderzoeken mogelijk te maken. Hoe dit zit, en meer, leest u hieronder in het antwoord op onze veelgestelde vragen.

Voordat u begint te lezen, nog wel even het volgende. We spreken niet van kinderen of jongeren, maar van leerlingen. Daarnaast gebruiken we de term; ouders en verzorgers. We bedoelen daarmee de personen die op grond van de wet namens – en soms ook met – een leerling beslissingen maken.

1. Wat is een preventief gezondheidsonderzoek?

Met een preventief gezondheidsonderzoek wordt gekeken hoe het fysiek, sociaal en mentaal met de leerling gaat, en of er nog extra zorg, hulp of ondersteuning nodig is. Hierbij krijgt de leerling betrouwbare informatie en advies.

Deze preventieve gezondheidsonderzoeken worden meerdere keren aangeboden in de periode dat een leerling op school zit, zowel in het primair als in het voortgezet onderwijs. Voorafgaand aan het onderzoek wordt een uitnodigingsbrief gestuurd. In deze brief staat informatie over het onderzoek. Het onderzoek zelf begint meestal met een vragenlijst. Deze vragenlijst wordt vaak op school afgenomen onder schooltijd.

De vragen gaan over verschillende onderwerpen, zoals gezondheid, emoties, en relaties. In het voortgezet onderwijs gaan de vragen ook over bijvoorbeeld het gebruik van alcohol en drugs. Na het invullen van de vragenlijst door de leerling, zijn er twee mogelijkheden. Deze staan hieronder opgesomd.  Welke mogelijkheid van toepassing is, hangt af van het type vragenlijst; of het gaat om de onder- of bovenbouw; en welke afspraken de GGD of JGZ-organisatie heeft gemaakt met de school. De vervolgstappen worden in de uitnodigingsbrief uitgelegd.

• Alle leerlingen die de vragenlijst hebben ingevuld worden gezien door de GGD of JGZ-organisatie. Ze worden dan vaak één voor één uit de klas geroepen. Vervolgens wordt dan meestal hun lengte en gewicht gemeten, en vindt een gesprek plaats op basis van de gegeven antwoorden; of
• Alleen een deel van de leerlingen wordt gezien als hun antwoorden op de vragenlijst daartoe aanleiding geeft. In dit geval wordt de leerling hiervoor uitgenodigd met een uitnodigingsbrief.

2. Wat is de Gezondheidsmonitor Jeugd?

De Gezondheidsmonitor Jeugd bestaat uit een vragenlijst. De leerlingen vullen deze vragenlijst in op school. De ouders/verzorgers en leerlingen ontvangen hierover vooraf informatie, net als bij het preventief gezondheidsonderzoek. De Gezondheidsmonitor Jeugd wordt ten minste iedere vier jaar uitgevoerd en heeft als doel om algemene informatie voor de gemeente te verzamelen over de gezondheid van leerlingen in de gemeente. De gemeente gebruikt deze informatie bij het opstellen van hun beleid. Dit is belangrijk, want zonder deze informatie, weten beleidsmakers niet wat de leerlingen nodig hebben.

Net als bij de vragenlijst voor het preventief gezondheidsonderzoek, bevat de vragenlijst vragen over de gezondheid, emoties, relaties en over het gebruik van alcohol en drugs. De vragenlijst heeft niet tot doel om te kijken of er extra aandacht, hulp of ondersteuning nodig is voor een bepaalde leerling. Het is om die reden niet nodig om te weten wie de vragenlijst heeft ingevuld.  De leerlingen vullen de vragenlijst daarom in zonder hun naam te vermelden.

3. Bij wie worden de onderzoeken afgenomen?

Leerlingen tot 18 jaar mogen meedoen aan de preventieve gezondheidsonderzoeken, als ze dit willen. De Gezondheidsmonitor Jeugd vindt alleen plaats bij de leerlingen in klas 2 en klas 4 van het voorgezet onderwijs. Voordat het onderzoek start, wordt een uitnodigingsbrief gestuurd. In de brief staat informatie over het onderzoek.

4. Mogen deze onderzoeken wel afgenomen worden?

Ja, met het uitvoeren van de preventieve gezondheidsonderzoeken en de Gezondheidsmonitor Jeugd voldoet de GGD en de JGZ-organisatie aan hun wettelijke taken. Deze taken zijn te vinden in de Wet publieke gezondheid (Wpg) en het besluit dat bij deze wet hoort (Bpg). Voor het preventieve gezondheidsonderzoek gaat het dan om artikel 5 Wpg en hoofdstuk III Bpg. De taak met betrekking tot de Gezondheidsmonitor Jeugd is te vinden in artikel 2, lid 2 onder a en b, Wpg.

5. Is de leerling verplicht om mee te doen?

Nee, deelname aan de preventieve gezondheidsonderzoeken en de Gezondheidsmonitor Jeugd is volledig vrijwillig. Het is dus niet verplicht om mee te doen.

6. Moet de GGD of JGZ-organisatie toestemming vragen voor deelname aan het preventief gezondheidsonderzoek?

Voor het preventief gezondheidsonderzoek, en het eerste contact dat hierop volgt, geldt dat dit niet ingrijpend van aard is. Voor niet-ingrijpend handelen mag de toestemming worden verondersteld. De GGD of JGZ-organisatie hoeft daarmee dus niet vooraf om toestemming te vragen. Dit is ook bevestigd door de Geschillencommissie Zorg.

Bezwaar maken is wel mogelijk. Wil een ouder/verzorger niet dat een leerling deelneemt, dan kan deze ouder/verzorger dit laten weten (zie vraag 9). Als een ouder/verzorger bezwaar maakt, dan doet de leerling in principe niet mee. Is de leerling wilsbekwaam en 16 jaar of ouder, dan beslist de leerling zelf om wel of niet mee te doen. Deelname is volledig vrijwillig.

7. Mijn GGD of JGZ-organisatie vraagt wel expliciet om toestemming voor deelname aan het preventief gezondheidsonderzoek, mag dat?

Zoals bij vraag 6 uitgelegd staat, is dit niet nodig. Het mag wel. De GGD of JGZ-organisatie maakt hier zelf een keuze in. Als er gekozen wordt om toestemming te vragen en deze toestemming wordt niet gegeven, dan doet de leerling in principe niet mee aan het onderzoek.

8. En hoe zit het met de Gezondheidsmonitor Jeugd? Moet de GGD of JGZ-organisatie daar wel toestemming voor vragen?

De GGD mag de Gezondheidsmonitor Jeugd uitvoeren als onderdeel van haar publiek-wettelijke taak (zie vraag 4). Toestemming vragen is daarmee niet nodig. Willen ouders/verzorgers niet dat de leerling meedoet, dan kan de ouder/verzorger hiertegen bezwaar maken (zie vraag 9). Doet de ouder/verzorger dit, dan doet de leerling niet mee aan het onderzoek. De deelname zelf is volledig vrijwillig.

9. Hoe maak ik mijn bezwaren tegen deelname duidelijk?

In de uitnodigingsbrief voor het preventief gezondheidsonderzoek en de Gezondheidsmonitor Jeugd staat duidelijk vermeld dat deelname vrijwillig is en bij wie ouders/verzorgers of leerlingen terecht kunnen met vragen. In de brief staat ook wat de ouders/verzorgers kunnen doen als ze niet willen dat de leerling meedoet aan één of beide onderzoeken. Het is verstandig dat ouders/verzorgers en leerlingen thuis samen de deelname aan de onderzoeken bespreken.

10. Wat als de leerling zelf niet mee wil doen, maar de ouders/verzorgers geen bezwaar hebben tegen deelname?

De deelname aan het preventief gezondheidsonderzoek en de Gezondheidsmonitor Jeugd is volledig vrijwillig. Als een leerling niet mee wil doen, dan doet de leerling niet mee. Het maakt dan niet uit dat de ouders/verzorgers geen bezwaar hebben tegen de deelname van de leerling aan het onderzoek. We adviseren ouders/verzorgers om samen met de leerling te praten over de deelname aan de onderzoeken.

11. Waarom werken GGD’en en JGZ-organisaties samen met scholen?

De GGD en JGZ-organisatie werken bij het uitvoeren van de preventieve gezondheidsonderzoeken en bij de Gezondheidsmonitor Jeugd vaak samen met scholen. Op school komen namelijk veel leerlingen samen. Dit maakt de school een goede plek om de onderzoeken uit te voeren.

12. Wat is de rol van de school?

De school kan de GGD en JGZ-organisatie praktisch ondersteunen bij het uitvoeren van de preventieve gezondheidsonderzoeken en de Gezondheidsmonitor Jeugd. De scholen en leraren zijn niet verantwoordelijk voor het uitvoeren van de onderzoeken; de gegevensverzameling; en de uitkomsten van zowel de preventieve gezondheidsonderzoeken als de Gezondheidsmonitor Jeugd. De individuele uitkomsten van de (preventieve gezondheids)onderzoeken worden ook niet gedeeld met de school. Om die reden kan alleen de GGD of JGZ-organisatie, en dus niet de school, antwoord geven op vragen van ouders/verzorgers en leerlingen over deze onderzoeken.

De samenwerking tussen de school en de GGD of JGZ-organisatie is niet verplicht, maar wel zeer gewenst. Door samen te werken ondersteunt de school de GGD of de JGZ-organisatie bij het uitvoeren van haar publieke taken. De school kan ondersteunen door bijvoorbeeld:

a. tijd in het rooster beschikbaar te stellen voor het invullen van de vragenlijst;

b. een geschikte ruimte beschikbaar te stellen waar de vragenlijst ingevuld wordt;

c. zorgen dat een docent aanwezig is tijdens het invullen van de vragenlijst voor toezicht en begeleiding van de klas;

d. leerlingen en ouders/verzorgers informeren over de planning van het onderzoek;

e. leerlingen en ouders/verzorgers bij inhoudelijke vragen te verwijzen naar deze veelgestelde vragen of de regionale GGD of JGZ-organisatie.

Het uitgangspunt bij deze voorbeelden is dat de school geen verantwoordelijkheid draagt voor (de uitvoering van) het onderzoek. De GGD of JGZ-organisatie stelt voorafgaand aan de onderzoeken een duidelijke instructie ter beschikking aan scholen en leraren.

13. Welke gegevens mag de school aan de GGD of JGZ-organisatie verstrekken?

Voor het preventief gezondheidsonderzoek ontvangt de GGD of JGZ-organisatie leerlinggegevens uit het Register Onderwijsdeelnemers. Dit staat in de wet. Aanvullend ontvangt de GGD of de JGZ-organisatie van de school ook de klas of (stam)groep van de leerling. Zonder deze gegevens kan de GGD of de JGZ-organisatie namelijk de preventieve gezondheidsonderzoeken niet inplannen en dus niet uitvoeren. In het Besluit publieke gezondheid staat dat de GGD of de JGZ-organisatie mogen samenwerken met de scholen. Het verstrekken van de noodzakelijke gegevens is onderdeel van deze samenwerking.

14. Staat uw vraag hier niet bij, mist u iets, of heeft u behoefte aan meer informatie?

Deze veelgestelde vragen zijn met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld door de PO/VO-raad, ActiZ, de GGD’en en GGD GHOR Nederland. Als u van mening bent dat deze aangepast moeten worden, omdat er onbedoeld iets niet goed staat, of omdat u iets mist, dan horen we dit graag. U kunt hiervoor contact opnemen met de desbetreffende GGD (www.ggd.nl) of JGZ-organisatie. De informatie hiervoor staat in de uitnodigingsbrief voor het onderzoek. Voor vragen over de rol van de school bij de onderzoeken, kunt u contact opnemen met de school, bijvoorbeeld met de mentor van de leerling.