Omgevingswet: een gezonde en veilige leefomgeving

De fysieke leefomgeving verandert voortdurend: een energieleverancier wil windmolens plaatsen, een geitenhouder wil uitbreiden, of er wordt een nieuwe wijk gebouwd. Met de nieuwe Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen.

Elke ontwikkeling in de fysieke leefomgeving heeft invloed op aspecten als luchtkwaliteit, geluidsniveau, bodemkwaliteit, mobiliteit, duurzaamheid en meer. Die aspecten beïnvloeden dan weer de gezondheid en veiligheid van mensen, positief of negatief.

Eén van de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet, die op 1 januari 2021 ingaat, is het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. Gezien de eisen is het voor gemeenten zinvol om GGD’en te betrekken bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het opstellen van ruimtelijke visies en plannen en hebben een zorgplicht. GGD’en en GHOR-bureaus hebben kennis over lokale gezondheidskansen en -risico’s. Zij kunnen gemeenten onafhankelijk adviseren en ondersteunen.

Nationale Omgevingsvisie (NOVI)

Naar aanleiding van de nieuwe Omgevingswet stellen Rijk, provincies en gemeenten elk een ‘omgevingsvisie’ op: een ambitie voor de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving. Een omgevingsvisie gaat in op de samenhang tussen ruimte, water, milieu, natuur, landschap, verkeer en vervoer, infrastructuur en cultureel erfgoed.

Met de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) geeft het Rijk een langetermijnvisie op de toekomst en de ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. De GGD GHOR Nederland heeft laten weten tevreden te zijn met de ambities voor gezondheid in de concept-NOVI, maar ook bezorgd te zijn over de feitelijke uitvoering.

Programma ‘Aan de slag met de Omgevingswet’

Gemeenten (VNG), provincies (IPO), waterschappen (UvW) en het Rijk zijn al druk bezig met het invoeren van de Omgevingswet. Met het programma Aan de slag met de Omgevingswet ondersteunen zij overheden, maatschappelijke partners, bedrijven, initiatiefnemers en belanghebbenden om straks met de wet te kunnen werken.

Een Gezonde Leefomgeving

Een gezonde leefomgeving is een omgeving die de bewoners als prettig ervaren, waar gezonde keuzes gemakkelijk en logisch zijn, en negatieve invloed op gezondheid zo klein mogelijk is.

Belangrijke elementen voor een gezonde leefomgeving zijn:

  • Uitgenodigd worden te bewegen (wandelen, fietsen, spelen)
  • Elkaar ontmoeten
  • Ontspannen
  • Een goede milieukwaliteit (lucht, geluid, bodem)
  • Klimaatbestendigheid (zoals meer groen voor tegengaan hitte- en wateroverlast)
  • Goede toegang tot voorzieningen
  • Een gezond voedselaanbod

Door de leefomgeving gezonder in te richten kan veel gezondheidswinst worden geboekt. In Nederland is gemiddeld bijna 6 procent van de ziektelast toe te schrijven aan milieufactoren. Lokaal kan dit flink variëren, zo tussen de 4 en 14 procent. Ook voor overgewicht, weinig lichamelijke activiteit, eetgedrag en roken speelt de omgeving een belangrijke rol. De invloed van gedrag op de ziektelast is maar liefst 18,5 procent.

Kernwaarden Gezonde Leefomgeving

GGD GHOR Nederland heeft in samenwerking met het RIVM en vele andere GGD-collega’s de kernwaarden voor een gezonde leefomgeving opgesteld. Die zijn bedoeld voor alle professionals die aan de slag willen met gezondheid in omgevingsbeleid.

Deze kernwaarden geven handvatten om in gesprek te gaan met of binnen gemeenten over een gezonde leefomgeving. De waarden komen idealiter in elk ruimtelijk plan aan de orde op het gebied van woonomgeving, mobiliteit en gebouwen:

Woonomgeving

  • Kinderen groeien op in een rookvrije omgeving.
  • Voor iedereen zijn er in de buurt toegankelijke aantrekkelijke plekken.
  • De leefomgeving draagt bij aan een gezond gewicht.
  • Wonen en druk verkeer zijn gescheiden.
  • Functies als wonen, werken, voorzieningen zijn goed gemengd en overlastgevende bedrijven staan op afstand.

Mobiliteit

  • Actieve verplaatsing, zoals lopen en fietsen, is de standaard in beleid, ontwerp en gebruik.
  • Tussen kernen zijn goede (e-)fiets- en OV-verbindingen.

Gebouwen (woningen, scholen, etc.)

  • Het binnenklimaat is prettig en gezond.
  • Minimaal één zijde van een woning is ‘aangenaam’ (ondervindt niet tot nauwelijks last van onrust, lawaai en luchtverontreiniging).
  • Er zijn voldoende betaalbare levensloopgeschikte woningen.

Bovenstaande punten staan uitgewerkt op Kennisnet: Kernwaarden voor een gezonde leefomgeving.

Gezien de eisen is het voor gemeenten zinvol om GGD’en te betrekken bij ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving.

Gezondheid heeft definitieve plek gekregen in Omgevingswet

1 jul 2015 Omgevingswet

Hugo Backx, directeur GGD GHOR Nederland is erg content met de vanmiddag in de Tweede Kamer aangenomen Omgevingswet en in het bijzonder de amendementen die gezondheid een veel ... Lees meer

Lees meer over

Omgevingswet vraagt om gezond verstand

21 mei 2015 Omgevingswet

Hugo Backx, directeur GGD GHOR Nederland, heeft vanmorgen in een interview met BNR Nieuwsradio gewaarschuwd voor gezondheidsrisico’s als gezondheid in de nieuwe Omgevingswet niet goed wordt geregeld. Lees meer

Lees meer over