Grote gezondheidsverschillen tussen groepen volwassenen30 april 2026
Verdiepend onderzoek maakt duidelijk dat er grote gezondheidsverschillen zijn tussen groepen volwassenen.
Lees meer
GGD’en beschermen, bewaken en bevorderen de gezondheid van de inwoners van Nederland. Onderdeel hiervan is het monitoren van de volksgezondheid. Met de Gezondheidsmonitors geven GGD’en een overzicht van de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van de Nederlandse bevolking. De gegevens worden gebruikt om (gezondheids-)beleid te maken op lokaal, regionaal en landelijk niveau.
De Gezondheidsmonitors zijn grootschalige vragenlijstonderzoeken. Per doelgroep verzamelen GGD’en gezamenlijk en op een gelijke wijze lokale, regionale en landelijke cijfers over de volgende aspecten: de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van de Nederlandse bevolking. De GGD’en voeren deze Gezondheidsmonitors uit in opdracht van gemeenten. Die hebben de wettelijke taak om de gezondheidstoestand van de bevolking te monitoren.
De GGD’en monitoren drie doelgroepen: jeugd (klas 2 en 4 van de middelbare school), jongvolwassenen (16 t/m 25-jarigen) en volwassenen en ouderen (18 t/m 64-jarigen en 65-plussers). Hiervoor werken de GGD’en samen met GGD GHOR Nederland en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Voor de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen werken de GGD’en ook samen met het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS).
De samenwerkingen zijn gericht op:
De partijen verzamelen en publiceren gezamenlijk alle gegevens.
Meer informatie over de Gezondheidsmonitors vindt u op rivm.nl/gezondheidsmonitors. Wil je toegang tot de data van de Gezondheidsmonitors voor onderzoek of beleid? Vul dan het aanvraagformulier in.
De Gezondheidsmonitor Jeugd brengt de gezondheid, het welzijn en de leefstijl van Nederlandse middelbare scholieren in kaart. Alle GGD’en, GGD GHOR Nederland en het RIVM voeren dit onderzoek elke vier jaar gezamenlijk uit. Leerlingen uit de tweede en vierde klas van het regulier voortgezet onderwijs vullen hiervoor een digitale vragenlijst in. De resultaten helpen bij het ontwikkelen van beleid om de gezondheid van jongeren te verbeteren.
U vindt hier landelijke rapporten van de Gezondheidsmonitor Jeugd, met resultaten uit zowel kwantitatief als kwalitatief onderzoek.
In Nederland hebben alle kinderen en jongeren recht op jeugdgezondheidszorg (JGZ). De JGZ wordt uitgevoerd door de GGD of een JGZ-organisatie. De GGD en de JGZ-organisatie voeren zogeheten preventieve gezondheidsonderzoeken uit. Daarnaast heeft de GGD ook de taak om de gezondheid van jongeren op groepsniveau in kaart te brengen. Dit doet de GGD door de Gezondheidsmonitor Jeugd uit te voeren.
De preventieve gezondheidsonderzoeken en de Gezondheidsmonitor Jeugd worden vaak afgenomen op school, omdat kinderen en jongeren daar samenkomen. De GGD en de JGZ-organisatie werken dan ook vaak samen met de school om deze onderzoeken mogelijk te maken. Hoe dit zit, en meer, leest u hieronder in het antwoord op onze veelgestelde vragen.
Voordat u begint te lezen, nog wel even het volgende. We spreken niet van kinderen of jongeren, maar van leerlingen. Daarnaast gebruiken we de term; ouders en verzorgers. We bedoelen daarmee de personen die op grond van de wet namens – en soms ook met – een leerling beslissingen maken.
Met een preventief gezondheidsonderzoek wordt gekeken hoe het fysiek, sociaal en mentaal met de leerling gaat, en of er nog extra zorg, hulp of ondersteuning nodig is. Hierbij krijgt de leerling betrouwbare informatie en advies.
Deze preventieve gezondheidsonderzoeken worden meerdere keren aangeboden in de periode dat een leerling op school zit, zowel in het primair als in het voortgezet onderwijs. Voorafgaand aan het onderzoek wordt een uitnodigingsbrief gestuurd. In deze brief staat informatie over het onderzoek. Het onderzoek zelf begint meestal met een vragenlijst. Deze vragenlijst wordt vaak op school afgenomen onder schooltijd.
De vragen gaan over verschillende onderwerpen, zoals gezondheid, emoties, en relaties. In het voortgezet onderwijs gaan de vragen ook over bijvoorbeeld het gebruik van alcohol en drugs. Na het invullen van de vragenlijst door de leerling, zijn er twee mogelijkheden. Deze staan hieronder opgesomd. Welke mogelijkheid van toepassing is, hangt af van het type vragenlijst; of het gaat om de onder- of bovenbouw; en welke afspraken de GGD of JGZ-organisatie heeft gemaakt met de school. De vervolgstappen worden in de uitnodigingsbrief uitgelegd.
De Gezondheidsmonitor Jeugd bestaat uit een vragenlijst. De leerlingen vullen deze vragenlijst in op school. De ouders/verzorgers en leerlingen ontvangen hierover vooraf informatie, net als bij het preventief gezondheidsonderzoek. De Gezondheidsmonitor Jeugd wordt ten minste iedere vier jaar uitgevoerd en heeft als doel om algemene informatie voor de gemeente te verzamelen over de gezondheid van leerlingen in de gemeente. De gemeente gebruikt deze informatie bij het opstellen van hun beleid. Dit is belangrijk, want zonder deze informatie, weten beleidsmakers niet wat de leerlingen nodig hebben.
Net als bij de vragenlijst voor het preventief gezondheidsonderzoek, bevat de vragenlijst vragen over de gezondheid, emoties, relaties en over het gebruik van alcohol en drugs. De vragenlijst heeft niet tot doel om te kijken of er extra aandacht, hulp of ondersteuning nodig is voor een bepaalde leerling. Het is om die reden niet nodig om te weten wie de vragenlijst heeft ingevuld. De leerlingen vullen de vragenlijst daarom in zonder hun naam te vermelden.
Leerlingen tot 18 jaar mogen meedoen aan de preventieve gezondheidsonderzoeken, als ze dit willen. De Gezondheidsmonitor Jeugd vindt alleen plaats bij de leerlingen in klas 2 en klas 4 van het voorgezet onderwijs. Voordat het onderzoek start, wordt een uitnodigingsbrief gestuurd. In de brief staat informatie over het onderzoek.
Ja, met het uitvoeren van de preventieve gezondheidsonderzoeken en de Gezondheidsmonitor Jeugd voldoet de GGD en de JGZ-organisatie aan hun wettelijke taken. Deze taken zijn te vinden in de Wet publieke gezondheid (Wpg) en het besluit dat bij deze wet hoort (Bpg). Voor het preventieve gezondheidsonderzoek gaat het dan om artikel 5 Wpg en hoofdstuk III Bpg. De taak met betrekking tot de Gezondheidsmonitor Jeugd is te vinden in artikel 2, lid 2 onder a en b, Wpg.
Nee, deelname aan de preventieve gezondheidsonderzoeken en de Gezondheidsmonitor Jeugd is volledig vrijwillig. Het is dus niet verplicht om mee te doen.
Voor het preventief gezondheidsonderzoek, en het eerste contact dat hierop volgt, geldt dat dit niet ingrijpend van aard is. Voor niet-ingrijpend handelen mag de toestemming worden verondersteld. De GGD of JGZ-organisatie hoeft daarmee dus niet vooraf om toestemming te vragen. Dit is ook bevestigd door de Geschillencommissie Zorg.
Bezwaar maken is wel mogelijk. Wil een ouder/verzorger niet dat een leerling deelneemt, dan kan deze ouder/verzorger dit laten weten (zie vraag 9). Als een ouder/verzorger bezwaar maakt, dan doet de leerling in principe niet mee. Is de leerling wilsbekwaam en 16 jaar of ouder, dan beslist de leerling zelf om wel of niet mee te doen. Deelname is volledig vrijwillig.
Zoals bij vraag 6 uitgelegd staat, is dit niet nodig. Het mag wel. De GGD of JGZ-organisatie maakt hier zelf een keuze in. Als er gekozen wordt om toestemming te vragen en deze toestemming wordt niet gegeven, dan doet de leerling in principe niet mee aan het onderzoek.
De GGD mag de Gezondheidsmonitor Jeugd uitvoeren als onderdeel van haar publiek-wettelijke taak (zie vraag 4). Toestemming vragen is daarmee niet nodig. Willen ouders/verzorgers niet dat de leerling meedoet, dan kan de ouder/verzorger hiertegen bezwaar maken (zie vraag 9). Doet de ouder/verzorger dit, dan doet de leerling niet mee aan het onderzoek. De deelname zelf is volledig vrijwillig.
In de uitnodigingsbrief voor het preventief gezondheidsonderzoek en de Gezondheidsmonitor Jeugd staat duidelijk vermeld dat deelname vrijwillig is en bij wie ouders/verzorgers of leerlingen terecht kunnen met vragen. In de brief staat ook wat de ouders/verzorgers kunnen doen als ze niet willen dat de leerling meedoet aan één of beide onderzoeken. Het is verstandig dat ouders/verzorgers en leerlingen thuis samen de deelname aan de onderzoeken bespreken.
De deelname aan het preventief gezondheidsonderzoek en de Gezondheidsmonitor Jeugd is volledig vrijwillig. Als een leerling niet mee wil doen, dan doet de leerling niet mee. Het maakt dan niet uit dat de ouders/verzorgers geen bezwaar hebben tegen de deelname van de leerling aan het onderzoek. We adviseren ouders/verzorgers om samen met de leerling te praten over de deelname aan de onderzoeken.
De GGD en JGZ-organisatie werken bij het uitvoeren van de preventieve gezondheidsonderzoeken en bij de Gezondheidsmonitor Jeugd vaak samen met scholen. Op school komen namelijk veel leerlingen samen. Dit maakt de school een goede plek om de onderzoeken uit te voeren.
De school kan de GGD en JGZ-organisatie praktisch ondersteunen bij het uitvoeren van de preventieve gezondheidsonderzoeken en de Gezondheidsmonitor Jeugd. De scholen en leraren zijn niet verantwoordelijk voor het uitvoeren van de onderzoeken; de gegevensverzameling; en de uitkomsten van zowel de preventieve gezondheidsonderzoeken als de Gezondheidsmonitor Jeugd. De individuele uitkomsten van de (preventieve gezondheids)onderzoeken worden ook niet gedeeld met de school. Om die reden kan alleen de GGD of JGZ-organisatie, en dus niet de school, antwoord geven op vragen van ouders/verzorgers en leerlingen over deze onderzoeken.
De samenwerking tussen de school en de GGD of JGZ-organisatie is niet verplicht, maar wel zeer gewenst. Door samen te werken ondersteunt de school de GGD of de JGZ-organisatie bij het uitvoeren van haar publieke taken. De school kan ondersteunen door bijvoorbeeld:
a. tijd in het rooster beschikbaar te stellen voor het invullen van de vragenlijst;
b. een geschikte ruimte beschikbaar te stellen waar de vragenlijst ingevuld wordt;
c. zorgen dat een docent aanwezig is tijdens het invullen van de vragenlijst voor toezicht en begeleiding van de klas;
d. leerlingen en ouders/verzorgers informeren over de planning van het onderzoek;
e. leerlingen en ouders/verzorgers bij inhoudelijke vragen te verwijzen naar deze veelgestelde vragen of de regionale GGD of JGZ-organisatie.
Het uitgangspunt bij deze voorbeelden is dat de school geen verantwoordelijkheid draagt voor (de uitvoering van) het onderzoek. De GGD of JGZ-organisatie stelt voorafgaand aan de onderzoeken een duidelijke instructie ter beschikking aan scholen en leraren.
Voor het preventief gezondheidsonderzoek ontvangt de GGD of JGZ-organisatie leerlinggegevens uit het Register Onderwijsdeelnemers. Dit staat in de wet. Aanvullend ontvangt de GGD of de JGZ-organisatie van de school ook de klas of (stam)groep van de leerling. Zonder deze gegevens kan de GGD of de JGZ-organisatie namelijk de preventieve gezondheidsonderzoeken niet inplannen en dus niet uitvoeren. In het Besluit publieke gezondheid staat dat de GGD of de JGZ-organisatie mogen samenwerken met de scholen. Het verstrekken van de noodzakelijke gegevens is onderdeel van deze samenwerking.
14. Staat uw vraag hier niet bij, mist u iets, of heeft u behoefte aan meer informatie?
Deze veelgestelde vragen zijn met de grootst mogelijke zorgvuldigheid samengesteld door de PO/VO-raad, ActiZ, de GGD’en en GGD GHOR Nederland. Als u van mening bent dat deze aangepast moeten worden, omdat er onbedoeld iets niet goed staat, of omdat u iets mist, dan horen we dit graag. U kunt hiervoor contact opnemen met de desbetreffende GGD (www.ggd.nl) of JGZ-organisatie. De informatie hiervoor staat in de uitnodigingsbrief voor het onderzoek. Voor vragen over de rol van de school bij de onderzoeken, kunt u contact opnemen met de school, bijvoorbeeld met de mentor van de leerling.
Verdiepend onderzoek maakt duidelijk dat er grote gezondheidsverschillen zijn tussen groepen volwassenen.
Lees meer
De toename van overbelasting onder mantelzorgers is geen individueel probleem, maar een systeemvraagstuk. Mantelzorgers vormen de ruggengraat van de Nederlandse gezondheidszorg: zonder ...
Lees meer
Steeds meer volwassenen in Nederland gaan verantwoord om met alcohol. Vergeleken met twee jaar geleden houden meer mensen zich aan het advies ...
Lees meer